Internationale Kunstenaarsdag: Udo en kunst
25. Oktober 2025Vandaag is het Kunstenaarsdag – reden genoeg om Udo Lindenbergs tweede grote podium te bekijken: het scherm. In eerdere artikelen hebben we afzonderlijke hoofdstukken uit zijn artistieke carrière besproken. Deze keer kijken we naar het grotere geheel: hoe werden schetsen een stijl, lijnen een statement en een muzikant een schilder? We treden in de voetsporen van een kunstenaar die nooit stilstond.
Van stokfiguurtjes tot de kosmos
In de catalogus voor de tentoonstelling Udo Lindenberg . Komeetachtige paniek – Schilderijen op likeurbasis, Udogrammen, naakten & veel meer. Het hele Udo-universum komt naar het Ruhrgebied! Christine Vogt volgt Udo's reis en observeert de schildersvingers van de muzikant van dichtbij. Udo tekent al zijn hele leven en had zich zeker nooit kunnen voorstellen wat een verreikende impact zijn eerste stokfiguurtjes zouden hebben.
In de jaren zeventig verschenen Udo's personages voor het eerst in het openbaar, in zijn eerste boek, * Udo Lindenberg: Albert Alptraum bis Votan Wahnwitz *. In 1977 werd de single "Kurt Richter-Blues" uitgebracht – voor het eerst met een hoes getekend door Udo zelf. Ook de cafétekeningen stammen uit deze periode: kleine werkjes op eenvoudige bonnen. De personages dragen nog niet Udo's onmiskenbare stijl, die zich pas later zou ontwikkelen. Een terugkerend motief is echter al herkenbaar: de opgestoken wijsvinger, die zowel beeld als tekst benadrukt.
De Kurt Richter Blues, 1977 | Tekeningen van de bar uit de jaren zeventig © Udo Lindenberg Archief
In de jaren die volgden, dook Udo's kunst herhaaldelijk op in verband met zijn muziek; bijvoorbeeld op promotionele samplers of een poster die bij het album Götterhämmerung zat . Udo portretteerde zichzelf steeds vaker – aanvankelijk zonder zonnebril, maar al snel met een hoed en lang haar. Echte fans kennen natuurlijk ook de Udograms, kleine tekeningen waarmee Udo zijn handtekening verfraaide en uniek maakte. Ook hierin is een duidelijke ontwikkeling te zien: waar zijn beeltenis aanvankelijk een ronde neus, kleine ogen en een zachte kin had, werden later de neus en kin prominenter, de ogen verborgen en de glimlach zelfvoldaan.
Het hameren van de goden, 1983 | Kosmos Kunstkalender, 1995 © Udo Lindenberg Archief
Ondanks deze voorlopers dateert Udo zelf zijn artistieke debuut op het album Kosmos uit 1995. Hij maakte schilderijen voor twaalf nummers, die werden gepubliceerd in een kunstkalender. Hoewel het album geen hit werd, markeerde het wel het begin van zijn officiële schilderscarrière. Op het album Und ewig rauscht die Lindenberg uit 1996 werd zijn zelfportret eindelijk volledig gerealiseerd: in profiel, met hoed en zonnebril – eenvoudig, maar expressief.
Kleurentheorie à la Udo
In een eerder blogbericht hebben we het experiment met de alcoholvrije verftechniek genaamd Likörell al uitgebreid beschreven : een glas likeur, een kleurrijke bloei op blanco tekeningen – en Udo's handelsmerk is geboren! De originaliteit van de techniek en de beslissing om de term "Likörell" als handelsmerk te registreren, markeren een mijlpaal in Udo's artistieke carrière. Zijn ironische benadering van kunst en kunstgeschiedenis onderscheidt hem ook: hij ontwikkelt zijn eigen kleine kleurentheorie – fles – essentie – geest – en verklaart het, met een knipoog, tot "kunst".
Likeur 1, 1997 | Andrea Doria I, 2002 © Udo Lindenberg Archief
Udo speelt op humoristische wijze met zijn rol, neemt zichzelf nooit te serieus, maar ensceneert zichzelf wel herhaaldelijk iconisch: als boegbeeld op de Andrea Doria of als de koning van Shitegaly . Hij spreekt zichzelf vaak aan in zijn schilderijen, maar laat de vraag open wat geënsceneerd is en wat de "echte Udo" is. Juist dit samenspel van identiteit en imago vormt een belangrijk onderdeel van zijn artistieke stijl.
De werken van Udo krijgen kleur en expressie door het gebruik van likeuren . Hij schildert zijn "Kleurrijke Republiek Duitsland" en laat zijn menselijke familie stralen in alle denkbare tinten.
Kunst als houding
Naast zijn stijl is ook de inhoud onmiskenbaar 'Udo'. Wie denkt dat zijn kunst uitsluitend uit naakten in frivole poses bestaat, heeft het mis: Lindenberg brengt met zijn schilderijen een duidelijke maatschappelijke boodschap over.
In het universum van Udo leven diverse groepen vreedzaam naast elkaar – werken zoals Guitars Instead of Guns (2008) of Colorful Republic of Germany I and II (2006) getuigen van zijn streven naar diversiteit, tolerantie en saamhorigheid. Hij verpakt serieuze thema's en waarden met humor en kleur.
Kleurrijke Republiek Duitsland II, 2006 | Tegen extreemrechts geweld - Dickheads I, 2000 © Udo Lindenberg Archief
De serie Against Right-Wing Violence , gemaakt in verband met zijn lied "Pimmelkopp " (2000), toont een bijzonder duidelijk standpunt. De doffe, kale figuren, afgebeeld in donkerdere, aardse tinten dan gebruikelijk, lijken dreigend en grotesk. Het expressieve oppervlak, deels beschilderd met bloed en vuil, versterkt de urgentie van het onderwerp – geweld wordt hier niet geësthetiseerd, maar veroordeeld.
Simply Udo – Rock'n'Roll, Likeur en Vrede
De ontwikkeling van Udo's kunst – van vroege kroegtekeningen tot likeurtekeningen tot monumentale menstaferelen – laat zien hoe de kunstenaar in de loop der jaren een geheel eigen beeldtaal heeft ontwikkeld.
Een combinatie van stijl, techniek en terugkerende motieven draagt onmiskenbaar de "Udo-stempel". En daarom weten niet alleen de meest fervente fans: dit moet wel een echte Lindenberg zijn!
Lena Elster
Algemeen