Internationale Kunstenaarsdag: Udo en kunst
25. Oktober 2025Vandaag is het Kunstenaarsdag – reden genoeg om Udo Lindenbergs tweede grote podium te bekijken: het scherm. In eerdere artikelen hebben we afzonderlijke hoofdstukken uit zijn artistieke carrière besproken. Deze keer kijken we naar het grotere geheel: hoe werden schetsen een stijl, lijnen een statement en een muzikant een schilder? We treden in de voetsporen van een kunstenaar die nooit stilstond.
Van stokfiguur tot Kosmos
In de tentoonstellingscatalogus Udo Lindenberg. Komeetachtige paniek – likeuren, udogrammen, naaktfoto’s en nog veel meer. Heel Udoversum komt naar het Ruhrgebied! Christine Vogt volgt Udo's reis en observeert de schildervingers van de muzikant van dichtbij. Udo tekent al zijn hele leven en had zich zeker nooit kunnen voorstellen welke verstrekkende impact zijn eerste stokfiguren ooit zouden hebben.
In de jaren zeventig zagen Udo's personages het daglicht en verschenen op de pagina's van zijn eerste boek Udo Lindenberg: Van Alberts nachtmerrie tot Votans waanzin. In 1977 verscheen de single Kurt Richter Blues – voor het eerst met een zelfgetekende omslag. Ook de kroegtekeningen dateren uit deze periode: kleine werkjes op eenvoudige kelnerskussentjes. De figuren dragen nog niet Udo's onmiskenbare signatuur, die pas later ontstond. Een terugkerend motief is echter al wel herkenbaar: de opgestoken wijsvinger, die zowel beeld als tekst benadrukt.
De Kurt Richter Blues, 1977 | Tekeningen van de bar uit de jaren zeventig © Udo Lindenberg Archief
In de daaropvolgende jaren verscheen Udo's kunst herhaaldelijk in verband met zijn muziek; bijvoorbeeld op promotiesamplers of een poster die bij het album hoorde Het hameren van de goden bijgevoegd. Udo portretteerde zichzelf steeds vaker – aanvankelijk zonder zonnebril, maar al wel met een hoed en lang haar. Echte fans kennen natuurlijk ook de Udogrammen, kleine plaatjes waarmee Udo zijn handtekening verfraaide en uniek maakte. Ook deze laten een duidelijke ontwikkeling zien: vertoonde zijn portret aanvankelijk een ronde neus, knoopogen en een zachte kin, later werden zijn neus en kin prominenter, zijn ogen verborgen en zijn glimlach zelfvoldaan.
Het hameren van de goden, 1983 | Kosmos Kunstkalender, 1995 © Udo Lindenberg Archief
Ondanks deze voorlopers dateert Udo zelf zijn artistieke debuut op het album Kosmos uit 1995. Hij maakte afbeeldingen voor twaalf nummers die in een kunstkalender werden gepubliceerd. Hoewel de plaat geen hit werd, markeerde het wel het begin van zijn officiële schilderscarrière. Op het album En voor altijd ritselt de lindeboom In 1996 was Lindenbergs zelfportret eindelijk geboren: en profil, met hoed en zonnebril – eenvoudig maar expressief.
Kleurentheorie à la Udo
In een eerder blogartikel hebben we het experiment met het schilderen met een hoog percentage al uitgebreid beschreven, genaamd Likeur Introductie: een glas likeur, een kleurrijke bloei op naakttekeningen – en Udo's handelsmerk is geboren! De innovatieve techniek en de beslissing om de term "Likörell" als handelsmerk te registreren, vormen een mijlpaal in Udo's artistieke werk. Zijn ironische benadering van kunst en kunstgeschiedenis onderscheidt hem ook: hij ontwikkelt zijn eigen kleine kleurentheorie – fles – essentie – geest – en verklaart die met een knipoog tot "kunst".
Likeur 1, 1997 | Andrea Doria I, 2002 © Udo Lindenberg Archief
Udo speelt humoristisch met zijn rol, neemt zichzelf nooit al te serieus en presenteert zichzelf tegelijkertijd altijd op een iconische manier: als een boegbeeld van de Andrea Doria of Koning van Shit AlienIn zijn schilderijen concentreert hij zich vaak op zichzelf, maar laat het onderscheid tussen geënsceneerde en 'echte Udo' open. Dit spel met identiteit en imago vormt een groot deel van zijn artistieke identiteit.
De Likeurtjes Udo's werken winnen aan kleur en expressie. Hij schildert zijn "Kleurrijke Republiek Duitsland" en laat zijn mensenfamilie schitteren in alle denkbare tinten.
Kunst als houding
Naast zijn stijl is ook de inhoud onmiskenbaar 'Udo'. Wie denkt dat zijn kunst uitsluitend uit naakten in frivole poses bestaat, heeft het mis: Lindenberg brengt met zijn schilderijen een duidelijke maatschappelijke boodschap over.
In het Udoversum leven verschillende groepen vreedzaam naast elkaar – werken zoals Gitaren in plaats van geweren (2008) of Kleurrijke Republiek Duitsland I en II (2006) getuigen van zijn verlangen naar diversiteit, tolerantie en solidariteit. Hij presenteert serieuze onderwerpen en waarden met humor en kleur.
Kleurrijke Republiek Duitsland II, 2006 | Tegen extreemrechts geweld - Dickheads I, 2000 © Udo Lindenberg Archief
De serie laat een bijzonder duidelijke positionering zien Tegen rechts-extremistisch geweld, gecreëerd in verband met zijn lied Eikel (2000). Afgebeeld in donkerdere, aardse tinten dan gebruikelijk, ogen de doffe, kale figuren dreigend en grotesk. Het expressieve oppervlak, deels beschilderd met bloed en vuil, versterkt de urgentie van het onderwerp – geweld wordt hier niet geësthetiseerd, maar aangeklaagd.
Simply Udo – Rock'n'Roll, Likeur en Vrede
De ontwikkeling van Udo's kunst – van vroege kroegtekeningen tot likeurtekeningen tot monumentale menstaferelen – laat zien hoe de kunstenaar in de loop der jaren een geheel eigen beeldtaal heeft ontwikkeld.
Een samenspel van stijl, techniek en terugkerende motieven draagt het onmiskenbare "Udo-stempel". En dus weten niet alleen die-hard fans: Dit moet een echte Lindenberg zijn!
Lena Elster
Algemeen