Religie en Rock – Bijbelse thema's in het werk van een paniekrocker

Religie en rock – Bijbelse thema’s in het werk van een paniekrocker

21. November 2025

"Ik heb vaak gewenst dat ik in God kon geloven", zei Udo Lindenberg in een interview in 2025. Geloof en paniek zijn geweldig – op het eerste gezicht lijken ze niet samen te gaan. Maar de verkenning van religieuze thema's is onmiskenbaar in Udo's artistieke oeuvre. Dit zijn echter geen typische Maria-afbeeldingen, zoals we die zo vaak zien in de kunstgeschiedenis; Udo geeft juist zijn eigen persoonlijke draai aan Bijbelse verhalen en neemt geen blad voor de mond. We nemen je mee op een korte excursie naar het goddelijke rijk van Udo Lindenberg.

Een eenvoudige lijntekening van een persoon met een breedgerande hoed, zittend aan een tafel met een drankje en een krant of document, waarbij het lijkt alsof hij de krant leest of ernaar wijst.

Highlige Schrift I, 1997 © Archief Udo Lindenberg

Udo's moderne interpretatie van het Hoogligée-schrift

In de catalogus van de huidige Udo-tentoonstelling bekijkt dr. Sarah Hülsewig twee specifieke series werken van de musicus nader. De eerste serie, gemaakt vanaf 1995, is gebaseerd op Goethes tragedie Faust . Geen Bijbels verhaal, maar religieuze motieven zijn zeker aanwezig. Begin jaren 2000 interpreteerde Udo ook de Tien Geboden, uiteraard op zijn eigen unieke manier. Beide series beelden worden gekenmerkt door hedendaagse aspecten die Udo in zijn werk verwerkt.

Een rode duivel staat midden in een menigte op een gele ondergrond en steekt één vinger op. Het grootste deel van de menigte, getekend in het wit, kijkt weg van een blauwe figuur die alleen links loopt. De achtergrond is opvallend blauw en paars. Op een kleurrijk schilderij is een man in het groen te zien die een sigaret vasthoudt en een naakte vrouw aanraakt, met daarbovenop een kind met een rood mutsje. Het geheel staat afgebeeld tegen een donkerblauwe achtergrond.

Faust en verdriet, 1999 | Auerbachs kelder II, 1999 | Euphorio, zoon van Faust en Helena, 1999 © Archief Udo Lindenberg

De protagonist uit het beroemde werk over het Weimar-klassieke tijdperk bevindt zich plotseling voor de residentie van Udo: Hotel Atlantic in Hamburg. In Auerbachs kelder treft hij feestvierders aan met kleurrijke cocktailglazen – een bekend motief uit het Lindenberg-universum. Zelfs de mythologische Helena verschijnt in een nieuw jasje: met oogschaduw, lippenstift en platinablond haar lijkt ze op een ravemeisje uit de jaren 90.

Gij zult de sabbatdag heiligen II, 2005 | Gij zult uw moeder en vader eren II, 2001 | Gij zult niet moorden II, 2001 © Udo Lindenberg Archief

De afbeeldingen van de geboden tonen auto's die vastzitten in de file op de heilige rustdag, moeder en vader voor de televisie, en neonazi's die het gebod "Gij zult niet doden" letterlijk met hun voeten vertrappen.

Walpurgisnacht I, 1999 | Mozes ontvangt de tafelen van de wet I, 2005 © Udo Lindenberg Archief

Uiteraard verschijnt Udo zelf in beide series. In zijn interpretatie van Walpurgisnacht rijdt hij op een bezemsteel, omringd door vliegende vrouwen. In de werken met de geboden glipt hij meerdere keren de picturale wereld in – bijvoorbeeld als Mozes die de stenen tafelen met de wet ontvangt.

Niet alleen de setting, maar ook de uitspraken in de teksten worden door Udo naar het heden verplaatst en getoetst aan de context van een moderne samenleving.

Vreugde van het leven in plaats van vrees voor God

Een overeenkomst tussen de twee teksten, die Sarah Hülsewig in de catalogus benadrukt, zijn hun gedeelde morele concepten en verwachtingen van de mensheid. En in de Faust-serie wordt al gesuggereerd dat Udo's credo is: persoonlijke verantwoordelijkheid in plaats van autoritaire moraal. Door het verhaal naar zijn eigen werkelijkheid te vertalen, vraagt hij zich af hoe realistisch de duidelijke scheiding tussen goed en kwaad, God en de duivel, kan zijn – en of Fausts verlangen naar avontuur en plezier niet inherent is aan ieder mens.

Een cartoonfiguur in een wit gewaad staat blootsvoets op een rots en houdt een gouden plaat omhoog met de Duitse tekst DU SOLLST erop, tegen een donkerblauwe achtergrond.

Mozes ontvangt de tafelen met de wet, 2001 © Udo Lindenberg Archief

Het beperkende en achterhaalde zwart-witdenken wordt nog duidelijker in Udo's weergave van de Tien Geboden. In de rol van Mozes houdt hij een wetstafel vast waarop in enorme letters slechts één woord staat geschreven: "Gij zult." Welk verbod of gebod bedoeld wordt, doet er niet toe – het grote "moet" is benauwend en lijkt de Bijbelse Udo bijna te overweldigen.

Je zult voor jezelf geen beeld maken I, 2001 © Udo Lindenberg Archief

Udo interpreteert het gebod "Gij zult u geen gesneden beeld maken" met een flinke dosis ironie. Op de bijbehorende afbeelding staat Udo met een gewricht en een penseel voor een doek – en begint al te schilderen. De kunstenaar, die met zijn zelfportret een soort icoon heeft gecreëerd, tart het gebod dus op twee manieren.

Een cartoonachtige tekening van vele naakte figuren, de meesten met rode appels in de hand, rondom een man met een vijgenblad. Eén persoon zegt: "Maar hallo, Adam!" De scène speelt zich buiten af, wat doet denken aan een humoristische interpretatie van Adam en Eva.

Maar Hallo Adam!, 2010 © Udo Lindenberg Archief

Humor speelt ook een rol in werken die losstaan van de serie: Adam's Apple (1998) en Hello Adam! (2010) laten zien hoe Adam niet door één, maar door meerdere Eva's én een andere Adam in de verleiding wordt gebracht. Zelfs de slang lijkt verbaasd over deze overdaad. De boodschap: Verleidingen liggen overal op de loer – en de nieuwsgierigheid ernaar is diep menselijk.

Interview met God

Godsdienstoorlog VI Gij zult de naam van uw God niet misbruiken, 2001 © Udo Lindenberg Archief

In het eerdergenoemde interview benadrukt Udo dat het Eerste Gebod ("Gij zult geen andere goden voor Mij hebben.") voor hem de wortel is van vele conflicten. Hij onderzoekt dit in werken zoals " Oorlog der Religies ". Gewapende aanhangers van verschillende religies confronteren de kijker met Udo's oproep om religie vreedzaam en in harmonie met mensen van andere geloofsovertuigingen te beoefenen.

Deze vredesboodschap loopt als een rode draad door zijn werk – zowel muzikaal als visueel. Het is geen toeval dat hij in zijn lied vraagt Interview met God (2008): “Als U God bent, waarom staat U dan oorlogen toe?”
Gods antwoord in het lied: "Zorg nu goed voor je eigen planeet."

Ook hier is de boodschap van Udo duidelijk – en die sluit aan bij de houding van zijn foto's: Neem verantwoordelijkheid voor jezelf – voor jezelf en voor elkaar!

Lena Elster

Algemeen