Sarajevo, sluipschutters en de kijk op de mensheid
13 juni 2026Toen Anja Niedringhaus begin jaren negentig door het Europees Persfotobureau (EPA) naar de oorlog in het voormalige Joegoslavië werd gestuurd, had ze waarschijnlijk geen idee dat dit conflict de komende jaren van haar leven zou bepalen. Voor de jonge fotografe werden de Balkanlanden de plek die haar professionele carrière vormgaf – en het begin van een buitengewone carrière.
Na haar eerste ervaring als lokale journalist in Höxter, haar studie in Göttingen en haar intrede in de professionele fotojournalistiek, kreeg Niedringhaus in 1990 een vaste aanstelling bij het EPA. Twee jaar later werd ze uitgezonden naar een Europa dat plotseling opnieuw in oorlog was verwikkeld.
De oorlog voor de deur van Europa.
De oorlogen in het uiteenvallende Joegoslavië schudden Europa op zijn grondvesten. Vooral het beleg van Sarajevo werd een symbool van het conflict. De Bosnische hoofdstad werd van 1992 tot 1996 belegerd. Scharfschutters controleerden straten en pleinen, en dagelijks regende het granaten op woonwijken. Voor de inwoners werd zelfs de tocht naar de markt of school levensgevaarlijk.
Tijdens haar allereerste opdracht in Sarajevo ervaart ze de harde realiteit van de oorlog aan den lijve. Een sluipschutter raakt haar kogelwerend vest. Ze overleeft het, maar de ervaring maakt duidelijk welke risico's oorlogsjournalisten lopen. Later zal ze nog meer verwondingen oplopen: bij een verkeersongeluk in Belgrado, door granaatscherven in Kosovo en zelfs door een onbedoelde NAVO-luchtaanval op een groep journalisten. Desondanks blijft ze terugkeren.
De mensen achter de krantenkoppen
Wie vandaag de dag de foto's van Niedringhaus uit Sarajevo, Mostar of Pristina bekijkt, zal iets verrassends ontdekken: tanks of wapens staan zelden centraal.
In plaats daarvan fotografeert ze kinderen die voetballen tussen vernielde auto's. Mensen die dekking zoeken voor sluipschutters. Families die proberen hun dagelijkse routine vol te houden. Tieners die lachen te midden van de ruïnes. Vrouwen en mannen die ondanks alles doorgaan.
Dit perspectief wordt een kenmerk van haar werk. Niedringhaus is niet alleen geïnteresseerd in de militaire gebeurtenissen, maar ook in de impact ervan op het leven van mensen. Haar foto's tonen niet alleen verwoesting, maar ook waardigheid, hoop en veerkracht.
Sarajevo als levensschool
Niedringhaus bracht bijna tien jaar door in de oorlogsgebieden en crisisregio's van de Balkan. Soms woonde en werkte ze zelfs in Sarajevo. De stad werd een belangrijk ijkpunt in haar carrière.
Hier leert ze werken onder extreme omstandigheden. Hier ontwikkelt ze haar oog voor het beslissende moment. En hier ontwikkelt ze de overtuiging die ze later vaak zou uiten: als gebeurtenissen niet worden vastgelegd, verdwijnen ze uit het publieke bewustzijn.
De foto's die ze tussen 1991 en 2000 vanuit Sarajevo, Mostar, Tirana en Pristina naar Duitsland stuurde, verschenen in internationale kranten en tijdschriften. Ze maakten het lijden van de mensen zichtbaar en droegen ertoe bij dat de conflicten op de Balkan niet in de vergetelheid raakten.
Meer dan een oorlogsfotograaf
De jaren op de Balkan legden de basis voor alles wat volgde. Later zou Niedringhaus de aanslagen van 11 september documenteren, in Afghanistan werken, verslag doen van de oorlog in Irak en de Pulitzerprijs winnen.
Joëlle Czampiel
Algemeen